ΣΕ ΘΥΜΑΜΑΙ

Στον Γιώργο Ιωάννου

Φωτογραφία: Δήμητρα Ιωάννου

Αυτό είναι ένα κείμενο φτιαγμένο από αναμνήσεις της μητέρας μου, του αδελφού μου, της αδελφής του και δικές μου. Το πρώτο πρόσωπο εναλάσσεται ανάλογα με την ανάμνηση. Το είχα γράψει αρχικά σαν επικήδειο και το δημοσεύω σήμερα μαζί με νέες σκέψεις και σημειώσεις.

Σε θυμάμαι σαν ζωγραφική:
Θυμάμαι την εργατικότητά σου, την αφοσίωσή σου, το πάθος σου για τη δουλειά σου.
Θυμάμαι πως μου έγραφες ότι από μικρός αντιλαμβανόσουν τον κόσμο μέσα από τις εικόνες και γι’ αυτό ζωγράφιζες.
Θυμάμαι τα σωληνάρια Rembrant της Talens, τα σωληνάρια LeFranc, τα σωληνάρια από τον περίφημο Senellier στην αριστερή όχθη του Παρισιού, εκείνο το κόκκινο που δεν έβρισκες στην Αθήνα.
Θυμάμαι να παίρνω ένα από τα πινέλα σου για να σε βοηθήσω να τελειώσεις το έργο που ζωγράφιζες μια χρονιά που ήμουν γύρω στα τρία.
Θυμάμαι να μου ζωγραφίζεις ένα έργο με αεροπλάνο, καράβι και αυτοκίνητο επειδή στο ζήτησα κι εγώ μετά να σου λέω πως δεν μ’ αρέσουν αυτά τα συγκεκριμένα αεροπλάνα, καράβια, αυτοκίνητα.

Σε θυμάμαι σαν τίτλους έργων:
Χώρος εσωτερικός
Μακρινή Πολιτεία
Αρνητική Λογική
Επίμονες παρουσίες
Διχασμένη Λογική

  • Από την ατομική έκθεση στη Γκαλερί Νέες Μορφές, 1966.

Σε θυμάμαι σαν Αθήνα:
Θυμάμαι πόσο αγαπούσες και αναπολούσες τη προπολεμική Αθήνα και πόσο προσπάθησες να διαφυλάξεις κομμάτια της με ακροκέραμα που έβρισκες πεταμένα, με μια συλλογή από καρτ ποστάλ, με τα νεοκλασσικά σπίτια και τις φιγούρες εποχής που αναπαριστούσες στα έργα σου.

Σε θυμάμαι σαν μυρωδιά:
Η μυρωδιά του καπνού της πίπας.
Η μυρωδιά από το νέφτι με το οποίο ξέβγαζες τα πινέλα.
Η μυρωδιά από τα ζουμπούλια που έφερνες σπίτι.

Σε θυμάμαι σαν εργαστήριο:
Αρτέμιδος X, Παλαιό Φάληρο, εκεί όπου δημιούργησες το μεγαλύτερο μέρος του έργου σου: κόκκινες φλοκάτες, παλέτες, καβαλέτα, ντοσιέ με προσχέδια και γκρίζα ντέξιον με αποθηκευμένα έργα. Εκεί που νιώθω σπίτι μου. Παρόλο που το εργαστήριο δεν είναι εργαστήριο ζωγραφικής εδώ και δεκαετίες, παρόλο που η διεύθετηση του χώρου έχει αλλάξει και οι γάτες κατέκτησαν αυτόν τον άλλοτε ερμητικά κλειστό χώρο, παρόλο που η χρήση του μεταβλήθηκε και η γλώσσα αντικατέστησε τα χρώματα, υπάρχει ακόμα εκεί κάτι δικό σου και δεν εννοώ τα χρηστικά έπιπλα που σχεδιάζες και κατασκευάζονταν για σένα. Αυτός παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένας ελεύθερος χώρος.

«Η ποιητική πράξη είναι μια πράξη αυτοσχεδιαστικής ελευθερίας» γράφει στο pamphlet της «Being Human Is an Occult Practice», η σύχρονη Αμερικανίδα ποιήτρια και εκπαιδευτικός Magdalena Zurawski (Ugly Duckling Presse, 2020). Και συνεχίζω τη φράση και τη σκέψη της: μια πράξη που επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι κάτι περισσότερο από σκλάβοι του καπιταλιστικού συστήματος. Η ποιητική πράξη όπως η ζωγραφική ή η μουσική πράξη μπορεί να γίνουν πράξεις άσκοπης και σκόπιμης φυγής από τα περιοριστικά πλαίσια των κοινωνικών δομών, πράξεις πέρα από τους όρους της αγοράς, πράξεις που μας θυμίζουν ότι είμαστε πολλές περισσότερες ιδιότητες και δυνάμεις από αυτές που τα ρυθμιστικά όργανα ρυθμιστικά μας αποδίδουν.

Σε θυμάμαι σαν ανυπακοή:
Σε θυμάμαι να θυμάσαι τις ξυλιές που έτρωγες στην παλάμη με το χάρακα του δάσκαλου, πώς απέφευγες να πεις το μάθημα, σε μια τάξη 100 μαθητών, απαντώντας κάθε φορά που ο δάσκαλος φώναζε τ’ όνομά σου, «Απών». Κι όταν κάποια στιγμή ο δάσκαλος απηυδισμένος προειδοποίησε, «Πείτε σ’ αυτόν τον Ιωάννου ότι αν δεν εμφανιστεί θα χάσει τη χρονιά», προετοιμάστηκες για το επόμενο μάθημα ζητώντας από έναν καλό μαθητή να πει το πει στη θέση σου αλλά στη θέση σου έφαγε την κατσάδα.
Θυμάμαι το ύφος σου όταν ήσουν έτοιμος να κάνεις αταξία σαν μικρό παιδί.

Σε θυμάμαι σαν αντίσταση:
Σε θυμάμαι να θυμάσαι πως στην εφηβεία σου από μίσος για τους Γερμανούς κατακτητές, έγινες αντάρτης.
Θυμάμαι πως μου είπες να φυλάξω τη χλένη σου, το κράνος σου και την κόκκινη ιταλική χειρομβομβίδα που είχες αδειάσει για να βάλεις μέσα τα μολύβια με τα οποία σχεδίαζες ακόμα και στο μέτωπο.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται, έλεγες.

Σε θυμάμαι σαν κεραυνοβόλο έρωτα:
Θυμάμαι ότι γνωριστήκαμε το 1966 στο δικηγορικό γραφείο όπου εργαζόμουν.
Θυμάμαι ότι με κάλεσες στα εγκαίνια της έκθεσής σου στις 23 Φεβρουαρίου 1966 στις Νέες Μορφές, αλλά δεν ένιωθα άνετα με την ιδέα και προτίμησα να έρθω την επομένη.
Θυμάμαι να μου λες, όταν λίγα λόγια μπορούσες να πεις: «Είσαι σπουδαία γυναίκα».

Σε θυμάμαι σαν παράνομη δράση:
Θυμάμαι μια φορά που είχε πάει η μητέρα μου το πρωί στο σπίτι μας και βρήκε εκεί μια άγνωστη γυναίκα τη Σταυρούλα. Αργότερα ανήσυχη μου είπε: «Παιδί μου, όταν εσύ λείπεις στη δουλειά ξέρεις τι κάνει;» Μετά την πτώση της χούντας, μου αποκάλυψες ότι η Σταυρούλα ήταν ο σύνδεσμός σου με την οργάνωση για την οποία σχεδίαζες και χάραζες αντιστασιακές προκηρύξεις. Κάποια στιγμή την είχαν συλλάβει και βασανίσει χωρίς εκείνη να μαρτυρήσει κανέναν, και γι’αυτό τη θαύμαζες.

Σε θυμάμαι σαν συλλογές:
Θυμάμαι τις συλλογές σου από καρτ-ποστάλ, φωτογραφικές μηχανές, δίσκους 78 στροφών, γραμμόφωνα, σιδερένια σίδερα, λιθογραφίες, παλιά παιχνίδια, αφίσες, κούκλες.
Θυμάμαι πως το πάθος σου για τις συλλογές είχε δυσκολέψει την καθημερινή μου ζωή. Στο τριάρι που μέναμε τότε κυριαρχούσαν τ’ αντικείμενα και κάποια στιγμή μια ραπτομηχανή Σίνγκερ έκλεινε τελείως τον διάδρομο προς την κρεβατοκάμαρα.

Σε θυμάμαι σαν βιβλία:
Θυμάμαι ότι με πήγες να διαλέξω το πρώτο μου βιβλίο τέχνης στον Κάουφμαν.
Θυμάμαι πόσο προσεκτικά φυλλομετρούσες τα καφέ δερματόδετα βιβλία σου και τη σφραγίδα με τ’ όνομά σου στην πρώτη σελίδα.

Σε θυμάμαι σαν την προετοιμασία μιας έκθεσης:
Θυμάμαι το άγχος σου να είναι ο κατάλογος έτοιμος τουλάχιστον ένα μήνα πριν, να σταλούν εγκαίρως οι προσκλήσεις, ν’ αναρτηθούν τα έργα.
Θυμάμαι να μας διαβάζεις γελώντας ένα σημείωμά σου από το 1992: «Διέρχομαι τις τελευταίες ημέρες πριν την έκθεση και γι’αυτό υφίσταμαι ισχυρές πιέσεις ψυχονευρωτικής φύσεως. Έχοντας πλήρη συναίθηση του γεγονότος προειδοποιώ άπαντες να μην προκαλούν με αρνήσεις ή άλλο σχετικό εξάρσεις της κατάστασής μου».

Σε θυμάμαι σαν εκθέσεις:
Θυμάμαι τις εκθέσεις σου στον Ζυγό, στην Άστορ, στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, στα Επίπεδα. Κι ακόμα τον Οκτώβριο-Νοέμβριο 1967:
Έκθεσις Ζωγραφικής επί του υπερωκεανείου «Ολύμπια»
Οι επιβάται που επιθυμούν ν’ αγοράσουν έργα της εκθέσεως δύνανται ν’ απευθυνθούν στο Λογιστήριο Επιβατών του πλοίου ή απευθείας στον Καλλιτέχνη στην Αθήνα: Γιώργος Ιωάννου, Αθηναίων 26, Παλαιόν Φάληρον».
Θυμάμαι πόσο σημαντικά ήταν για όλους μας τα εγκαίνια, τα εγκαίνια ήταν η ανταμοιβή σου.

Σε θυμάμαι σαν ταξίδια:
Σε θυμάμαι να μου εξηγείς χαμογελαστός ότι θα φύγετε αλλά θα γυρίσετε γρήγορα.
Σε θυμάμαι να επιστρέφεις με μια κούκλα στο ύψος μου που μίλαγε χάρη σ’ ένα μικροσκοπικό δίσκο στην πλάτη της και την έλεγαν Πάολα.
Σε θυμάμαι ν’ αναζητάς στα ταξίδια μας ιστορικά ίχνη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ή δικά σου.
Θυμάμαι να ψάχνουμε στο Παρίσι τη σοφίτα του ξενοδοχείου όπου έμενες σαν σπουδαστής δείχνοντας στις ρεσεψιόν το σχέδιο της σοφίτας που είχες κάνει τότε.

Σε θυμάμαι σαν τίτλους έργων:
Άφιξη σ’ ένα απρόβλεπτο μέρος
Επιταχυμένη συνάντηση.
Στη λεωφόρο του αδιεξόδου
Στον χώρο των απόντων
Μέθοδος για να παρουσιάζονται τα γεγονότα αντίστροφα.
Ενώ η σκέψη απομακρύνεται.
Στο σταυροδρόμι των αιτίων.

  • Από ατομική έκθεση στην Galerie Isy Brachot, Βρυξέλλες, 1971.

Σε θυμάμαι σαν έθιμα και παραδόσεις:
Σε θυμάμαι να φέρνεις κάστανα στα πρωτοβρόχια, αγιοδημητριάτικα στη γιορτή μας, ρέγκα στο πρώτο κρύο.
Θυμάμαι τις σαββατιάτικες βόλτες μας στο κέντρο της Αθήνας, όταν πηγαίναμε στην Πανελλήνιο Αγορά για παιχνίδια, στον Κύκλο για δίσκους, στον Χρηστέα για τα υλικά σου και τον Ζόναρς όπου καθόμασταν στο τέλος κι έπινα τη Σέβεν απ μου.

Σε θυμάμαι σαν δύναμη:
Θυμάμαι πόσο δύσπιστος ήσουν απέναντι σε δόγματα και ιδεολογίες.
Θυμάμαι να διεκδικείς από τη ζωή αυτά που ήθελες, να υπερασπίζεσαι τα πιστεύω σου, να εναντιώνεσαι σε ιεραρχίες και κανόνες ~ αν και τηρούσες απαράβατα τους δικούς σου.

Σε θυμάμαι σαν απόλαυση:
Θυμάμαι πόσο αγαπούσες τη ζωή, πόσο χαιρόσουν το κόκκινο κρασί και τις ίριδες, τις μαργαρίτες, τη Βενεδικτίνη και το Κορβουαζιέ, τους κρίνους, την Αλόννησο και τα ταξίδια.
Σε θυμάμαι να γλεντάς σε κάθε ευκαιρία, να κοκκινίζεις και να πνίγεσαι από τα γέλια.
Θυμάμαι να κάνουμε επίτηδες τα ίδια αστεία ξανά και ξανά γιατί ήταν τ’ αστεία μας.
Σε θυμάμαι να τραγουδάς όταν είχες ευχαριστηθεί το φαγητό και την παρέα, «Avanti o popolo / Bandiera rossa, Bandiera rossa / Evviva il comunismo e la libertà», σαν φόρο τιμής στους συναγωνιστές σου που έδωσαν το αίμα τους.

Σε θυμάμαι σαν τίτλους έργων:
Μνήμη παρελθούσα
Εις χώρους ειρηνικούς.
Μνήμη κενή.
Εις παρελθόντα χώρον.
Συγκίνησις.
Προστασία.

  • Από ομαδική έκθεση στην Αίθουσα Εκθέσεων Πύργου Αθηνών, 1974.

Σε θυμάμαι σαν μνήμη:
Θυμάμαι τις ιστορίες σου, την αλάθητη μνήμη σου, τη σχέση σου μ’ ένα χαμένο παρελθόν, τα πρώτα χάσματα στον χρόνο.
Σε θυμάμαι να θυμάσαι όλο και λιγότερο.
Θυμάμαι να μου ζητάς στο σαλόνι να σε βοηθήσω «επειδή τα έχω μπλέξει». Σε θυμάμαι να με ρωτάς τι ώρα είναι. Θυμάμαι να γράφω γι’ αυτή τη σκηνή στο πρώτο μου βιβλίο «Μια Θάλασσα Από Σόγια». Η φράση με τα κεφαλαία είναι δική σου:

Aπό τον μεταφραστή του χρόνου ζητάω εξηγήσεις, αλλά με αφήνει στο σκοτάδι. Στα μάτια του διαβάζω την αμηχανία όσο επιμένω ότι αυτό που λέει «πρωί» είναι για μένα βράδυ. O Xρόνος ο Δικός μου, δεν Eίναι ο Xρόνος ο Δικός σου.
Ποιος από τους δύο κάνει λάθος;

Σε θυμάμαι σαν ασθένεια:
Σε θυμάμαι σαν αποχώρηση και εγκλεισμό, μια αθεράπευτη αναμονή και διολίσθηση στο κενό. Δεν έχω ιδέα αν το κενό είναι σκοτάδι, αλλά είμαι σίγουρη ότι τα δικά σου τα χάσματα είχαν τα χρώματα που έφτιαχνες όταν ζωγράφιζες, είμαι σίγουρη ότι όταν (με/μας) κοιτούσες από το κρεβάτι, τα πρόσωπα, οι λευκές στολές των νοσοκόμων, τα υφάσματα των ρούχων μας, οι σούπες, τα κάγκελα στο παράθυρο είχαν μεταμορφωθεί σ’ ένα τελευταίο έργο, ρευστό αυτή τη φορά και αόριστο, αλλά σαφώς έργο.

Σε θυμάμαι αγωνιστή μέχρι το τέλος.
Στο κρύο. Στο σκοτάδι.

https://giorgos-ioannou.com/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: