ΦΩΤΟΤΟΠΟΦΙΛΙΑ

της Νάντιας Αργυροπούλου

Σπίτι, λειβαδιού φτερούγα, ω εσπερινό φως
Ξαφνικά παίρνεις μια σχεδόν ανθρώπινη όψη
Είσαι κοντά μας, μας φιλάς φιλημένο.

R.M.Rilke – Les Lettres

«Και έτσι με τα βιωμένα σχήματά μας σκεπάζομε όλο το σύμπαν. Δεν είναι απαραίτητο να είναι ακριβή αυτά τα σχήματα. Μόνον να συντονίζονται με το ρυθμό του εσωτερικού χώρου μας»: O Gaston Bachelard στην «Ποιητική του χώρου» (1957, Presses Universitaires de France), αφιερώνει τις έρευνές του σε αυτό που αποκαλεί «ελκτική δύναμη όλων των ενδόμυχων περιοχών» και έτσι προχωρεί σε μια παραδειγματική τοπο-ανάλυση η οποία φέρει την σφραγίδα της τοποφιλίας. Καταφύγια και δωμάτια (φωλιές, υπόγεια, σοφίτες, καλαμωτές, το συρτάρι, τα σεντούκια και τα ντουλάπια, οι γωνιές, το κοχύλι, η καλύβα, το διάφανο σπίτι, το προγονικό και το ονειρεμένο),  πρέπει στην τέχνη να είναι ισκιωμένα, να μεταδίδουν έναν προσανατολισμό προς το μυστικό, ισχυρίζεται ο Bachelard, έτσι ώστε ο αναγνώστης-θεατής να ανασύρει τα δικά του δωμάτια, εκεί ακριβώς που διακόπτει, που διστάζει ο δημιουργός να αποκαλύψει περισσότερα.

Αυτό το παράξενο κατοικείν, διαρκώς προσωρινό, υπόκωφο, ανοιχτό σαν ονειροπόληση, αποσπασματικό αλλά συνεχές σαν συνειρμός, είναι το Motel Γαλήνη της Δήμητρας Ιωάννου. Σαν τα ψίχουλα της Κοντορεβυθούλιας περιπλάνησης, οι φωτογραφίες αυτές οδηγούν σε έναν τόπο δυνητικά οικείο και φτιάχνουν ένα πλάνο από θαυμαστά τετριμμένα.

Ο τρόπος τους είναι ασαφής και μάλιστα διαφέρει από φωτογραφία σε φωτογραφία: ούτε στιγμιότυπα, ούτε μελέτες τοπίου, ούτε της αποφασιστικής στιγμής, ούτε του σκηνοθετημένου ρεαλισμού, ούτε (του πιο σύγχρονου trend) της «γλυπτικότητας».

Οι προθέσεις τους επίσης ασαφείς: ούτε ημερολόγια ταξιδίου, ούτε αρχεία, ούτε μελέτη στην αφαίρεση, την φόρμα ή το φως, ούτε αφηγήσεις, ούτε περιγραφές, ούτε παραπλανήσεις, ούτε μνημειώσεις του εφήμερου.

Ακούγεται σαν παραδοξολογία, αλλά με δεδομένο αυτόν τον ερασιτεχνικό μεν επιμελημένο και επίμονο δε χαρακτήρα τους, τα έργα αυτά φαίνεται να είναι περισσότερο φωτοτυπίες στιγμών της ζωής της φωτογράφου (και ίσως έτσι, λοξά, προσεγγίζουν και το έργο του Wolfgang Tillmans στον οποίο η ίδια αναφέρεται). Έχουν δηλαδή την αποστασιοποίηση αλλά και τον στέρεο, συμπαγή χαρακτήρα, ακόμη και τους (ψυχολογικούς) ‘κόκους’, τις ιδιομορφίες και τα κοντράστ μιας φωτοτυπίας και όχι ενός στιγμιότυπου.

Θέτουν υπό αμφισβήτηση αξιακά συστήματα, αρχής γενομένης από το πολύ προσωπικό και παραπέμπουν σε έναν χρόνο κάπως πηχτό, σε μια πραγματικότητα απολαυστικά βαρετή, σε μια σημασία δευτερεύουσα, στη φιλία του κοινό-τοπου.

Ο Tillmans διευκρίνησε πρόσφατα ότι «το πού συμβαίνει το έργο είναι πολύ απροσδόκητο. Είναι κάτι που δεν χρειάζεται να αποφασίσω γιατί η απάντηση δεν βρίσκεται στ’ αλήθεια στον τόπο. Δεν πρόκειται για την ιδανική σκηνή, αλλά για ένα βλέμμα στον κόσμο εν γένει», (Julia Peyton-Jones and Hans Ulrich Obrist, από τον κατάλογο της έκθεσης Wolfgang Tillmans στην Serpentine Gallery, εκδόσεις Koening Books, London, 2010).  Η Δήμητρα Ιωάννου, αν και δεν επιδιώκει την αφαίρεση με τον τρόπο του Γερμανού φωτογράφου, επικαλείται με εναλλακτικά zoom in και zoom out, εξίσου επίμονα, χώρους αγαπημένους, βιωμένους, υπερασπισμένους (από κάποιους). Χώρους μεροληπτικά θελκτικούς. Φτιάχνει έτσι την φίλια εικόνα ενός φίλιου τόπου. Πράγμα καθησυχαστικό αλλά όχι ανέμελο.

Αθήνα, 13 Νοεμβρίου 2011

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s